Gaslight – Ένας χειριστικός μηχανισμός

Η λέξη “gaslight” προέρχεται από την ταινία του 1944 με τίτλο “Gaslight”, στην οποία ο άντρας προσπαθεί να πείσει τη γυναίκα του ότι τρελαίνεται, μεταξύ άλλων τεχνικών, με το να ρυθμίζει απαρατήρητα το φως των αερίων φωτιστικών (gaslights) στο σπίτι τους. Έτσι, η λέξη “gaslighting” χρησιμοποιείται για να περιγράψει την ψυχολογική τακτική όπου κάποιος προσπαθεί να πείσει κάποιον άλλον ότι είναι τρελός ή ότι η πραγματικότητα τους είναι παραμορφωμένη.

Συνήθως, τέτοιες τακτικές χρησιμοποιούνται από άτομα που έχουν ή θέλουν να έχουν εξουσία ή ελέγχουν κάποιον άλλον, όπως σε θέσεις ηγεσίας ή κατάχρησης, σε οικογενειακά , συντροφικά , φιλικά αλλά και σε πολιτικά ή κοινωνικά πλαίσια. Σκοπός του gaslighting είναι να αμφισβητηθεί η εμπιστοσύνη του θύματος στην ίδια του την κρίση και στην ικανότητά του να αντιληφθεί την πραγματικότητα, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική σύγχυση και αβεβαιότητα για το θύμα.

Φράσεις που συχνά χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο του gaslighting:

• “Δεν είπα ποτέ κάτι τέτοιο, το φαντάστηκες.”
• “Δεν θυμάμαι να είπα ποτέ κάτι τέτοιο”.
• “Είσαι υπερβολικά ευαίσθητος/η.”
• “Δεν θυμάσαι σωστά τα γεγονότα.”
• “Πάντα κάνεις μεγάλο θέμα από το τίποτα.”
• “Είσαι υπερβολικός-ή”.
• “Αυτό είναι όλο στο μυαλό σου.”
• “Μην δημιουργείς τόσο δράμα.”
• “Μόνο εσύ το βλέπεις έτσι”.
• “Δεν το βλέπεις καθαρά.”
• “Είσαι τρελός/ή “?
• “Είσαι ανασφαλής”.
• “Πάντα καταλαβαίνεις λάθος τα πράγματα.”
• “Όλοι σε παρεξηγούν και σε πληγώνουν”.
• ” Αυτό δεν συνέβη ποτέ.”
• “Έχεις κακή μνήμη.”
• “Δεν έχεις κανένα λόγο να νιώθεις έτσι.”
• “Δεν έχεις ιδέα τι λες.”
• ” Μην υπεραναλύεις”.
• “Εσύ επιλέγεις να με αποφεύγεις ενώ δεν σου έχω κάνει κάτι”.

το gaslighting μπορεί να συμβεί και μέσα στην οικογένεια. Στην πραγματικότητα, οι οικογενειακές σχέσεις μπορεί να αποτελούν ένα από τα πιο κοινά περιβάλλοντα για αυτή την ψυχολογική κακοποίηση, λόγω της εγγύτητας και της εμπιστοσύνης που συνήθως υπάρχει μεταξύ των μελών της οικογένειας.

Το gaslighting μπορεί να χρησιμοποιηθεί από διάφορους τύπους ανθρώπων, συνήθως από αυτούς που επιδιώκουν να ασκήσουν έλεγχο και εξουσία πάνω σε άλλους. Αυτοί μπορεί να είναι:

1. Ναρκισσιστές

Οι ναρκισσιστές τείνουν να χρησιμοποιούν το gaslighting ως μέσο για να διατηρήσουν τον έλεγχο και την κυριαρχία σε μια σχέση. Θέλουν να διασφαλίσουν ότι οι άλλοι τους βλέπουν όπως αυτοί επιθυμούν και να αποτρέψουν οποιαδήποτε αμφισβήτηση της εξουσίας τους.

2. Χειριστικοί Εγωπαθείς

Οι άνθρωποι με εγωκεντρικές διαταραχές προσωπικότητας, όπως η μεγαλομανία, μυθομανία κτλ, συχνά χρησιμοποιούν το gaslighting για να χειραγωγήσουν και να εκμεταλλευτούν τους άλλους για δικό τους όφελος.

3. Άτομα με Χαμηλή Αυτοεκτίμηση

Ορισμένοι άνθρωποι με χαμηλή αυτοεκτίμηση μπορεί να χρησιμοποιούν το gaslighting ως άμυνα για να νιώσουν ισχυροί και ανώτεροι. Μέσω της υποτίμησης των άλλων, προσπαθούν να καλύψουν τις δικές τους ανασφάλειες.

4. Άτομα σε Θέσεις Εξουσίας

Σε οικογενειακά, επαγγελματικά ή κοινωνικά πλαίσια, άτομα που κατέχουν θέσεις εξουσίας- χρήματος μπορεί να χρησιμοποιούν το gaslighting για να διατηρήσουν τον έλεγχο και να αποφύγουν την αμφισβήτηση της αυθεντίας τους.

5. Κακοποιητικοί Σύντροφοι

Σε προσωπικές σχέσεις, οι κακοποιητικοί σύντροφοι χρησιμοποιούν το gaslighting για να ελέγξουν και να απομονώσουν το θύμα τους. Αυτό τους επιτρέπει να χειραγωγούν την αντίληψη της πραγματικότητας του θύματος και να το αποδυναμώσουν.

6. Εργασιακοί Χειριστές

Σε εργασιακά περιβάλλοντα, κάποιοι μπορεί να χρησιμοποιούν το gaslighting για να αποκτήσουν πλεονεκτήματα, να υπονομεύσουν συναδέλφους ή να καλύψουν τα δικά τους λάθη και ανεπάρκειες.

Συμπεριφορές που συνοδεύουν το Gaslighting

• Άρνηση γεγονότων: Συχνή άρνηση ότι κάποια γεγονότα συνέβησαν, ακόμα και αν υπάρχει απόδειξη.
• Αμφισβήτηση μνήμης: Υποβάθμιση ή αμφισβήτηση της μνήμης του θύματος, λέγοντας φράσεις όπως “Δεν το θυμάσαι σωστά”.
• Μετατόπιση ευθύνης: Μετατόπιση της ευθύνης για τις πράξεις τους στο θύμα, κάνοντάς το να νιώθει ένοχο ή υπεύθυνο για την κατάσταση.
• Υποβάθμιση συναισθημάτων: Υποβάθμιση των συναισθημάτων και των αντιδράσεων του θύματος, αποκαλώντας τα υπερβολικά ή μη ρεαλιστικά.

Αναγνωρίζοντας τα red flags του gaslighting μπορεί να βοηθήσει τα θύματα να καταλάβουν ότι υφίστανται ψυχολογική κακοποίηση και να αναζητήσουν βοήθεια. Εδώ είναι μερικά από τα πιο κοινά σημάδια:

Red Flags του Gaslighting

1. Αμφισβήτηση της Μνήμης σου
   • Συχνές φράσεις όπως “Δεν το θυμάσαι σωστά” ή “Αυτό δεν συνέβη ποτέ” μπορεί να σε κάνουν να αμφιβάλλεις για τις αναμνήσεις σου.
2. Υποβάθμιση των Συναισθημάτων σου
   • Σου λένε ότι υπερβάλλεις ή ότι είσαι πολύ ευαίσθητος/η, υπονοώντας ότι τα συναισθήματά σου δεν είναι έγκυρα.
3. Αρνηση των Γεγονότων
   • Ο θύτης αρνείται κατηγορηματικά γεγονότα ή καταστάσεις που συνέβησαν, παρότι υπάρχουν αποδείξεις.
4. Αντίφαση και Ψεύδη
   • Ο θύτης δίνει αντιφατικές πληροφορίες ή λέει ψέματα για να σε μπερδέψει και να σε αποπροσανατολίσει.
5. Μετατόπιση Ευθύνης
   • Ο θύτης κατηγορεί εσένα για τα προβλήματα και τις συγκρούσεις, λέγοντας ότι εσύ είσαι η πηγή του προβλήματος.
6. Απομόνωση
   • Ο θύτης προσπαθεί να σε απομονώσει από φίλους και οικογένεια, λέγοντας ότι αυτοί δεν καταλαβαίνουν ή δεν νοιάζονται για σένα.
7. Υποτίμηση και Κριτική
   • Ο θύτης κάνει ταπεινωτικά σχόλια ή σε κριτικάρει συνεχώς, προσπαθώντας να υποτιμήσει την αυτοεκτίμησή σου.
8. Αισθάνεσαι Σύγχυση
   • Νιώθεις συχνά σύγχυση, σαν να χάνεις την αντίληψή σου για την πραγματικότητα ή σαν να τρελαίνεσαι.
9. Συνεχής Ανασφάλεια
   • Αισθάνεσαι ανασφάλεια για τις αποφάσεις σου και αναζητάς συνεχώς την έγκριση του θύτη.
10. Αίσθημα Μόνιμης Ενοχής
    • Ο θύτης σε κάνει να νιώθεις ότι φταις για όλα τα προβλήματα και τις συγκρούσεις στην μεταξύ σας σχέση.

Επιπλέον Συμπεριφορές και Τεχνικές του Gaslighting

• Αλλαγή Θεμάτων: Ο θύτης αλλάζει συχνά θέμα στη συζήτηση για να αποφύγει την ευθύνη ή να σε μπερδέψει.
• Υποτίμηση των Εμπειριών σου: Ο θύτης μπορεί να πει “Αυτό είναι όλο στο μυαλό σου” ή “Δεν έχεις λόγο να νιώθεις έτσι.”
• Επίμονη Κατηγορία: Ο θύτης συνεχώς σε κατηγορεί για πράγματα που δεν έκανες ή που δεν είναι δικά σου λάθη.
• Ψευδοθαυμασμός : Ο θύτης μπορεί όταν τα βρεί σκούρα να σε παινεύει ανα διαστήματα γιατί νιώθει ότι χάνει τον χειρισμό του επάνω σου.
• Έμφαση σε κοινά ή και επινοημένα ενδιαφέροντα: Ο θύτης ενίοτε για να μπορέσει να σε καλοπιάσει και να σε μαλακώσει, θα σου πετάξει απο το πουθενά, θέματα που σε ενδιαφέρουν ώστε να μειώσει την απόσταση μεταξύ σας και να κερδίσει την εμπιστοσύνη και συμπαθειά σου.

Τι να Κάνεις αν Αναγνωρίζεις το Gaslighting

1. Καταγραφή των Γεγονότων: Κρατάς σημειώσεις για τα γεγονότα και τις συζητήσεις, ώστε να έχεις συγκεκριμένες αποδείξεις για ό,τι έχει συμβεί.
2. Αναζήτηση Υποστήριξης: Μιλάς με φίλους, οικογένεια ή έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας για να πάρεις υποστήριξη και να επιβεβαιώσεις την πραγματικότητα σου.
3. Θέσε Όρια: Προσπαθείς να θέσεις σαφή και αυστηρά όρια στον θύτη για να προστατέψεις τον εαυτό σου.
4. Αυτοφροντίδα: Δίνεις προτεραιότητα στην ψυχική και συναισθηματική σου υγεία μέσω πρακτικών αυτοφροντίδας.
5. Απομάκρυνση: Αν είναι δυνατόν, απομακρύνεσαι από τη σχέση ή το περιβάλλον που προκαλεί το gaslighting.

Αναγνωρίζοντας τα παραπάνω σε δικές σου διαπροσωπικές σχέσεις, μπορείς να προστατέψεις τον εαυτό σου και να λάβεις τα απαραίτητα μέτρα για να αντιμετωπίσεις την κατάσταση.