Ψυχικές Νόσοι, Ταμπού και η Σκιά της Εφηβείας: Από το “Δεν Έχεις Τίποτα” στην Ενήλικη Κατάθλιψη

Η ψυχική υγεία παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα ταμπού της κοινωνίας, ειδικά όταν αφορά εφήβους και νέους. Το έργο Adolescence αναδεικνύει τη συναισθηματική αναταραχή που συνοδεύει τη μετάβαση από την παιδική στην ενήλικη ζωή. Είναι η περίοδος όπου η ψυχική υγεία αρχίζει να διαμορφώνεται, συχνά με τρόπο καθοριστικό για το μέλλον. Αν τα πρώτα σημάδια ψυχικών νόσων αγνοηθούν, το άτομο μπορεί να καταλήξει ενήλικας που παλεύει με αόρατες πληγές—χωρίς να έχει μάθει ποτέ να τις αναγνωρίζει ή να ζητά βοήθεια.

Ο Ενήλικας που Μεγάλωσε με το “Δεν Έχεις Τίποτα”

Ας φανταστούμε έναν άνθρωπο που από μικρή ηλικία βίωνε άγχος, έντονη θλίψη και μια αίσθηση κενού. Ήταν παιδί που δεν έβρισκε χαρά στα παιχνίδια, έφηβος που αισθανόταν μόνος μέσα στο πλήθος. Όταν προσπαθούσε να μιλήσει, άκουγε πάντα τις ίδιες φράσεις:

• “Όλοι οι έφηβοι νιώθουν έτσι, είναι απλά μια φάση.”
• “Μην υπερβάλλεις, δεν έχεις τίποτα.”
• “Έχεις μια χαρά ζωή, δεν σου λείπει τίποτα.”
• “Όταν μεγαλώσεις, θα καταλάβεις ότι αυτά δεν ήταν σοβαρά.”

Έτσι, έμαθε να καταπνίγει τα συναισθήματά του. Έμαθε ότι η θλίψη και το άγχος είναι κάτι που πρέπει να αγνοεί, να μην εκφράζει. Χρόνια αργότερα, ως ενήλικας, εξακολουθεί να αισθάνεται αυτό το βάρος. Πηγαίνει στη δουλειά, συναναστρέφεται με άλλους, αλλά βαθιά μέσα του παλεύει με κάτι που ποτέ δεν έμαθε να ονομάζει. Δεν ξέρει αν “αξίζει” να ζητήσει βοήθεια, αφού όλη του τη ζωή άκουγε πως “δεν έχει τίποτα”.

Τι Δεν Πρέπει να Λέμε σε Κάποιον που Υποφέρει από Ψυχική Νόσο (και Γιατί)

Οι λέξεις έχουν δύναμη. Μπορούν να γίνουν γέφυρες που προσφέρουν κατανόηση ή τοίχοι που εντείνουν την απομόνωση. Σε κάποιον που υποφέρει από κατάθλιψη, άγχος ή άλλη ψυχική νόσο, υπάρχουν συγκεκριμένες φράσεις που όχι μόνο δεν βοηθούν, αλλά κάνουν τα πράγματα χειρότερα.

1️⃣ “Όλοι έχουμε λίγη κατάθλιψη/άγχος.”

Γιατί είναι προβληματικό:
Αυτό υποβαθμίζει την εμπειρία του άλλου. Όλοι βιώνουμε άγχος ή θλίψη περιστασιακά, αλλά η ψυχική νόσος είναι κάτι βαθύτερο, πιο χρόνιο και πιο εξουθενωτικό.

✅ Τι να πούμε αντ’ αυτού: “Ξέρω ότι περνάς δύσκολα. Θες να μιλήσεις γι’ αυτό;”

2️⃣ “Απλά σκέψου θετικά.”

Γιατί είναι προβληματικό:
Η ψυχική νόσος δεν εξαφανίζεται με θετική σκέψη. Αν ήταν τόσο εύκολο, κανείς δεν θα υπέφερε.

✅ Τι να πούμε αντ’ αυτού: “Ξέρω ότι μπορεί να είναι δύσκολο. Θες να βρούμε μαζί τρόπους που θα σε βοηθήσουν;”

3️⃣ “Υπάρχουν άνθρωποι που περνούν χειρότερα από εσένα.”

Γιατί είναι προβληματικό:
Ο πόνος δεν είναι διαγωνισμός. Το ότι άλλοι υποφέρουν δεν σημαίνει ότι ο δικός μας πόνος είναι λιγότερο έγκυρος.

✅ Τι να πούμε αντ’ αυτού: “Αυτό που νιώθεις είναι σημαντικό. Θες να μιλήσουμε γι’ αυτό;”

4️⃣ “Έχεις τόσα πολλά για τα οποία πρέπει να είσαι ευγνώμων.”

Γιατί είναι προβληματικό:
Η κατάθλιψη και το άγχος δεν εξαφανίζονται απλά επειδή κάποιος αναγνωρίζει τα θετικά στη ζωή του.

✅ Τι να πούμε αντ’ αυτού: “Καταλαβαίνω ότι είναι δύσκολο. Είμαι εδώ αν θες να μιλήσεις.”

5️⃣ “Είναι όλα στο μυαλό σου, ξεπέρασέ το.”

Γιατί είναι προβληματικό:
Η ψυχική ασθένεια είναι ακριβώς αυτό—μια ασθένεια. Δεν είναι επιλογή ούτε αδυναμία.

✅ Τι να πούμε αντ’ αυτού: “Η ψυχική υγεία είναι σοβαρή υπόθεση. Θες να σε βοηθήσω να βρούμε κάποιον ειδικό;”

6️⃣ “Δεν φαίνεσαι να έχεις κατάθλιψη.”

Γιατί είναι προβληματικό:
Η ψυχική ασθένεια δεν έχει συγκεκριμένη “εικόνα”. Πολλοί άνθρωποι χαμογελούν, δουλεύουν, λειτουργούν—αλλά υποφέρουν.

✅ Τι να πούμε αντ’ αυτού: “Ξέρω ότι οι δυσκολίες δεν φαίνονται πάντα. Είμαι εδώ για σένα.”

7️⃣ “Γιατί δεν βγαίνεις λίγο έξω να διασκεδάσεις;”

Γιατί είναι προβληματικό:
Η κοινωνικοποίηση μπορεί να βοηθήσει κάποιους, αλλά για άλλους είναι εξουθενωτική. Η πίεση μπορεί να εντείνει το άγχος.

✅ Τι να πούμε αντ’ αυτού: “Τι σε βοηθά να νιώσεις λίγο καλύτερα; Θες να κάνουμε κάτι μαζί;”

Η Αναγνώριση Είναι το Πρώτο Βήμα

Όταν κάποιος βιώνει ψυχική ασθένεια, το σημαντικότερο δώρο που μπορούμε να του προσφέρουμε είναι η κατανόηση. Δεν χρειάζεται να έχουμε όλες τις απαντήσεις—αρκεί να ακούσουμε, να αποδεχτούμε και να προσφέρουμε στήριξη.

Τα λόγια που λέμε σε έναν έφηβο που νιώθει χαμένος μπορεί να καθορίσουν αν θα ζητήσει βοήθεια ή αν θα μάθει να κρύβει τον πόνο του. Τα λόγια που λέμε σε έναν ενήλικα που παλεύει με την κατάθλιψη μπορεί να καθορίσουν αν θα βρει το κουράγιο να συνεχίσει ή αν θα απομονωθεί ακόμη περισσότερο.

Οι ψυχικές νόσοι δεν είναι μια “φάση”, ούτε μια “υπερβολή”. Είναι υπαρκτές και χρειάζονται αναγνώριση. Αν αλλάξουμε τη στάση μας, μπορούμε να γίνουμε μέρος της λύσης—και όχι του προβλήματος.

Χρειάζεται να μιλάμε ανοιχτά γιαυτές, για να σπάσουν τα ταμπού του παρελθόντος…

Jendi